beş
Sınavlar
LGS
Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi

LGS Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi Soruları

LGS Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi (sınavda 10 soru): 5 konuda 200 özgün soru. Her konunun özeti aşağıda; sorular üyelere açık: ücretsiz giriş yap, uygulamada bildiğin soru bir daha sorulmayacak biçimde çöz.

Uygulamada çözBildiğin soru bir daha sorulmaz, bilmediğin öğrenene kadar tekrar gelir

Kader İnancı

40 soru

Kader, Allah’ın evrendeki her şeyin zamanını, ölçüsünü ve niteliğini ezelden ilmiyle belirlemesidir; kaza ise ezelde takdir edilenin yeri ve zamanı geldiğinde ilim, irade ve takdire uygun olarak yaratılmasıdır. İkisi Allah’ın ilim, irade, kudret ve yaratma sıfatlarıyla ilgilidir.
İnsan akıl ve irade sahibi bir varlıktır. Aklıyla iyiyi kötüden ayırır, iradesiyle tercih yapar; bu yüzden eylemlerinden sorumludur. Allah’ın ezelî bilgisi, insanın tercihini zorlayan bir güç değildir.
Küllî irade, Allah’ın her şeyi kuşatan mutlak ve sınırsız iradesidir. Cüzî irade ise insana verilen tercih yapma yeteneği ve özgürlüğüdür. İnsan doğum yeri, ana babası, ten rengi gibi kendi seçmediği konulardan sorumlu tutulmaz; söz ve davranışlarından sorumludur.
Sünnetullah, Allah’ın evrende koyduğu düzen ve yasalardır. Fiziksel yasalar madde ve enerjiyle (suyun kaynaması, yer çekimi), biyolojik yasalar canlılarla (beslenme, büyüme, hastalık), toplumsal yasalar ise toplum hayatıyla (adalet, dürüstlük, kul hakkı, dayanışma) ilgilidir.
Allah’ın yasaları değişmez: aynı şartlarda aynı sonuç ortaya çıkar (Fâtır 43, Ahzâb 62). Bu yasalara uymak sorumluluktur; çevreyi ve dengeyi bozmak, insana kendi yaptıklarının sonucunu tattırır (Rûm 41).
Tevekkül, insanın üzerine düşeni yapıp sonucu Allah’a bırakmasıdır. Tedbirsizlik ve tembellik tevekkül değildir; önce çalışmak ve tedbir almak, sonra Allah’a güvenmek gerekir (ayağı bağlanan deve hadisi, Hz. Yakup’un öğüdü, Hz. Peygamber’in hicret planı).
Emek, başarının ve rızkın sebebidir; “İnsan için ancak çalıştığı vardır” (Necm 39). Rızık yalnızca para ve yiyecek değildir; sağlık, akıl, zaman, ilim gibi faydalanılan her nimeti kapsar ve helal yoldan kazanılmalıdır.
Ömür, insanın dünyadaki yaşam süresi; ecel ise bu sürenin bittiği andır ve zamanını yalnızca Allah bilir. Ömür sınırlı bir sermayedir; hadise göre kişi ömrünü, gençliğini, malını ve bildiklerini nasıl kullandığından hesaba çekilir.
Doğru kader anlayışı insana ümit, sorumluluk bilinci, huzur ve dayanıklılık kazandırır: başarıda şımartmaz, başarısızlıkta umutsuzluğa düşürmez. Kaderi hatalara bahane yapmak, sorumluluktan kaçmak ya da tedbiri bırakıp pasif beklemek yanlış anlayıştır.
Hastalıktan korunmak, tedavi olmak, dua etmek ve tedbir almak da kaderin bir parçasıdır. Hz. Ömer’in “Allah’ın kaderinden yine Allah’ın kaderine kaçıyorum” sözü, salgın bölgesine girmeyerek tedbir aldığını gösterir.
Ayetel-Kürsi (Bakara 255) tevhid ilkesini anlatır: Allah diridir (Hayy), her şeyi ayakta tutup idare eder (Kayyum), ilmi her şeyi kuşatır (Alîm), yücedir ve büyüktür. Evrendeki düzenin ve kaderin kaynağı O’nun ilmi, iradesi ve kudretidir.
Peygamber kıssaları tevekkülün örnekleridir: Hz. Yusuf kıtlığa karşı depolama yaptırdı, Hz. Meryem’e hurma dalını silkelemesi söylendi, Hz. Musa korkan kavmine “Rabbim benimledir” dedi. Hepsinde sebeplere başvurmak ve Allah’a güvenmek birlikte vardır.
Evren amaçsız ve başıboş değildir; her şey bir ölçü, uyum ve hikmet içinde yaratılmıştır (Kamer 49, Mülk 3, Enbiyâ 16). Bu düzeni görmek tevhit inancını güçlendirir, insanı çevreye ve topluma karşı sorumlu davranmaya yöneltir.

Zekât ve Sadaka

40 soru

Zekât, nisap miktarı mala sahip Müslümanların malından belirli bir oranı, Kur’an’da belirtilen gruplara vermesidir. İslam’ın beş şartından biri olan farz bir mali ibadettir. Nisap, temel ihtiyaçlardan ve borçlardan arta kalan, dinin belirlediği zenginlik ölçüsüdür.
Zekâtın farz olması için kişinin Müslüman, akıllı ve ergen olması, asli ihtiyaçlarından fazla nisap miktarı mala sahip olması gerekir. Mal artıcı nitelikte olmalı, üzerinden bir yıl geçmelidir; toprak ürünlerinde yıl şartı aranmaz, hasat zamanında verilir.
Zekât verilen mallar ve oranlar: altın, gümüş, nakit para, menkul değerler ve ticaret malları için kırkta bir (%2,5); toprak ürünlerinde onda bir (öşür; emekle sulanan ürünlerde yirmide bir); koyun-keçide 40’tan 120’ye kadar 1 koyun; sığırda 30’dan itibaren 1 buzağı. Oturulan ev, binek aracı, kişisel eşya gibi asli ihtiyaçlar zekâta tabi değildir.
Zekât, Tevbe suresi 60. ayette bildirilen sekiz gruba verilir: yoksul, düşkün, zekât görevlisi, kalbi İslam’a ısındırılmak istenen kişi, özgürlüğünü satın almaya çalışan köle, borçlu, Allah yolunda hizmet eden ve yolcu. Anne, baba, dede, nine, çocuk, torun ve eşe zekât verilmez; kardeş, amca, hala, dayı, teyze gibi yakınlara verilebilir.
Zekâtın amaçları: malı ve kalbi cimrilikten arındırmak, malı bereketlendirmek, zengin ile yoksul arasındaki uçurumu azaltmak, toplumsal dayanışmayı ve huzuru artırmak, şükür duygusunu geliştirmek. Zekât yoksulun hakkıdır; teslim ederken yoksulun onuru korunmalıdır.
Sadaka, Allah rızası için karşılık beklemeden yapılan her türlü maddi ve manevi iyiliktir. Para ve mal vermek kadar güzel söz, tebessüm, yoldan engel kaldırmak, iki kişinin arasını düzeltmek, hasta ziyaret etmek ve kötülükten uzak durmak da sadaka sayılır. Gönüllüdür, miktarı ve verilecek kişiler sınırlı değildir.
Sadaka çeşitleri: sadaka-i fıtır (fitre, Ramazan’da bayram namazından önce kişi başı verilir), fidye (oruç tutamayanların her gün için yoksulu doyurması), sadaka-i cariye (okul, çeşme, kuyu, vakıf, faydalı ilim gibi ölümden sonra da sevabı süren kalıcı hayırlar). İnfak, Allah yolunda harcamanın genel adıdır.
Sadaka ve zekât verirken ilkeler: Allah rızasını gözetmek, gösterişten (riya) kaçınmak, başa kakıp gönül kırmamak, helal ve kaliteli maldan vermek, gerçek ihtiyaç sahibini aramak, yardım edilenin onurunu korumak, imkân ölçüsünde ve ihtiyaç fazlasından vermek, yakınlardan başlamak.
Kur’an ve hadislerde yardımlaşma teşvik edilir: Maûn suresi yetimi itmeyi ve yoksula yedirmemeyi, gösteriş yapmayı eleştirir; Duhâ suresi yetimi ezmemeyi, isteyeni azarlamamayı öğütler; Bakara 261. ayet harcamanın kat kat karşılık bulacağını, 264. ayet başa kakmanın sadakayı boşa çıkaracağını bildirir.
Mal, Allah’ın insana emanetidir; insan onu nasıl kazandığından ve nereye harcadığından sorumludur. Zekât ve sadaka, cimriliği önler, cömertliği öğretir, israf ile cimrilik arasında dengeli harcamayı (Furkân 67) destekler. Haksız kazanç yardımla aklanamaz; ölçü ve tartıda hile yapmak da yasaktır (Hz. Şuayb ve Medyen halkı).
Peygamberimizin uygulamaları: Muaz b. Cebel’i Yemen’e gönderirken zekâtın zenginlerden alınıp yoksullara verileceğini bildirmesi; zekât görevlilerini göndermesi; ihtiyaç fazlasından vermeyi, yardımı gizli yapmayı (“Sağ elin verdiğini sol el bilmesin”), çalışıp kazanmayı ve önce yakınlara yardımı öğütlemesi.
Hz. Ömer’in Hayber’deki arazisini vakfetmesi sadaka-i cariyenin, Abdurrahman b. Avf’ın Medine’de çarşıya yönelmesi onurlu çalışmanın, Osmanlı vakıfları, sebiller ve sadaka taşları ise yardımlaşma kültürünün örnekleridir. Hayra öncülük eden, o hayra katılanların sevabından da pay alır.

Din ve Hayat

40 soru

İslam; insanın dünya ve ahiret mutluluğu ile toplumun huzuru için can, akıl, mal, nesil ve dinin korunmasını esas alır. Bu beş değere “zarûrât-ı hamse” (beş zorunlu ilke) denir.
Canın korunması: Haksız yere öldürme yasaktır; bir canı kurtarmak bütün insanlığı kurtarmak gibi sayılır (Mâide, 32). Kişinin kendisini tehlikeye atması da yasaktır (Bakara, 195). Tedbir, sağlık, hijyen, trafik ve iş güvenliği kuralları bu ilke kapsamındadır.
Aklın korunması: Alkol, uyuşturucu ve kumar gibi aklı zayıflatan ya da bağımlılık yapan şeylerden uzak durulur (Mâide, 90). Akıl; ilim, araştırma ve düşünmeyle geliştirilir; hurafe ve dayanaksız bilgiyle körelmez.
Malın korunması: Hırsızlık, rüşvet, faiz, hile, karaborsa ve haksız kazanç yasaktır; mallar karşılıklı rızaya dayalı ticaretle kazanılmalıdır (Nisâ, 29). Ölçü ve tartıda dürüstlük, emanete sadakat, kul hakkına dikkat, israf ve savurganlıktan kaçınma bu ilkenin gereğidir.
Neslin korunması: Aile kurmak teşvik edilir; çocuğun yaşama, bakım, eğitim ve şefkat hakkı güvence altındadır. Zinaya yaklaşmak yasaktır (İsrâ, 32); çocukları yoksulluk korkusuyla öldürmek yasaklanmıştır (İsrâ, 31).
Dinin korunması: İnsan inanç ve ibadetlerinde özgürdür, dinde zorlama yoktur (Bakara, 256). Din, doğru ve sağlam kaynaklardan öğrenilir; ibadet yalnız Allah’a has kılınır (ihlâs). Hurafe, batıl inanç ve dinde olmayan uygulamalar (bidat) dinin özünü zedeler.
Asr suresi: Zamana yemin edilerek insanın ziyanda olduğu bildirilir; kurtuluş yalnız iman edip salih amel işleyenlere, birbirine hakkı ve sabrı tavsiye edenlere aittir. Bu sure bireysel sorumlulukla birlikte toplumsal sorumluluğu da öğretir.
Din toplumsal hayatı da düzenler: adalet, yardımlaşma, dayanışma, akraba ve komşulukta iyi ilişkiler, doğruluk, emanete riayet ve hak ihlallerinden kaçınma dinin toplumla ilgili temel tavsiyeleridir.
Din ile kültür birbirini etkiler: Din; sanat, mimari, bayram ve gelenekler üzerinde iz bırakır; toplumların örf ve âdetleri de dinin yaşanış biçimine renk katar. Ancak dinin temel hükümleri kültüre göre değişmez.
Dinde denge ve kolaylık esastır: Aşırılık da savurganlık da yasaktır. Hz. Peygamber, ibadette aşırıya kaçmayı ve dünyayı terk etmeyi onaylamamış; hem Allah’a hem aileye hem kendine karşı sorumlulukları dengelemeyi öğütlemiştir.
Çevre ve kaynaklar insana emanettir: Su, toprak, enerji ve besin israf edilmemeli; doğal denge bozulmamalıdır. İsraf Kur’an’da açıkça yasaklanmıştır (A’râf, 31). Ağaç dikmek, ölü toprağı canlandırmak ve yoldan eziyet veren şeyi kaldırmak sevap sayılmıştır.
Kul hakkı: Başkasının malına, canına, onuruna ya da emeğine zarar veren kişi, ancak hak sahibine hakkını ödeyip onu razı ederek bu sorumluluktan kurtulur; yalnız tövbe etmek yetmez.
Hz. Peygamber, adaleti herkese eşit uygulamış; hurafelerle, kabile taassubuyla ve haksızlıkla mücadele etmiş; Veda Hutbesi’nde canın, malın ve onurun dokunulmazlığını ilan etmiştir.

Hz. Muhammed’in Örnekliği

40 soru

Kur’an, Hz. Muhammed’i “üsve-i hasene” (güzel örnek) olarak tanıtır (Ahzâb 21); “âlemlere rahmet” (Enbiyâ 107) ve “büyük ahlak sahibi” (Kalem 4) olarak niteler.
Peygamberlerin ortak özellikleri: sıdk (doğruluk), emanet (güvenilirlik), fetanet (akıl ve zekâ), tebliğ (mesajı eksiksiz ulaştırma) ve ismet (günahlardan korunma).
Peygamberlikten önce “Emin” lakabıyla tanınırdı; Hacerülesved’in yerine konması sırasında bir örtü yöntemiyle kabileleri uzlaştırması hem güvenilirliğini hem fetanetini gösterir. Hılfü’l-Fudûl’e katılması adalet yanlısı olduğunu gösterir.
Güvenilirlik ve sözünde durma: hicret gecesi emanetleri sahiplerine ulaştırması, Hudeybiye’de antlaşmaya bağlı kalması, doğruluğuyla tanınması.
Merhamet ve affedicilik: Taif’te kendisine eziyet edenlere beddua etmemesi, Mekke’nin fethinde eski düşmanlarını affetmesi, çocuklara, hayvanlara ve yoksullara şefkat göstermesi.
Adalet ve eşitlik: soylu-zayıf ayrımı yapmaması, Veda Hutbesi’nde ırk ve renk üstünlüğünü reddetmesi, hakkı gözeten kararlar vermesi.
İstişare: Bedir’de Hubab’ın, Hendek’te Selman’ın önerilerini dinlemesi; vahiy gelmeyen konularda ashabıyla danışması (Âl-i İmrân 159).
Tevazu, cömertlik ve sade yaşam: ailesine yardım etmesi, ayrıcalık aramaması, ramazan ayında daha da cömert olması.
Hoşgörü ve iletişim: bedevîye nazik davranması, farklı inançtan insanlara saygı göstermesi, Medine Sözleşmesi ile farklı toplulukların birlikte yaşamasını sağlaması; güzel üslup (Nahl 125, Fussilet 34).
Dengeli yaşam ve tevekkül: aşırı ibadeti değil dengeyi öğütlemesi; “önce deveni bağla, sonra Allah’a güven” sözü; emeği ve çalışmayı teşvik etmesi.
Sünnet: Hz. Muhammed’in sözleri (kavli), davranışları (fiili) ve onayı (takriri); Müslümanlar onu örnek alarak Kur’an’ı yaşantılarına yansıtırlar.

Kur’an-ı Kerim ve Özellikleri

40 soru

Kur’an-ı Kerim; Allah’ın Hz. Muhammed’e Cebrail aracılığıyla yaklaşık 23 yılda (610-632) parça parça indirdiği, Arapça, okunması ibadet sayılan son ilahî kitaptır. 114 sure ve 30 cüzden oluşur; mushafta Fâtiha ile başlar, Nâs ile biter.
İlk vahiy, Ramazan ayındaki Kadir gecesinde Hira Mağarası’nda gelmiştir. İlk inen ayetler Alak suresinin ilk beş ayetidir ve “Oku!” emriyle başlar. Bakara, 185 ve Kadir, 1. ayetler Kur’an’ın Ramazan’da/Kadir gecesinde indirilmeye başlandığını bildirir.
Kur’an’ın özellikleri: İlahî kaynaklıdır; Allah’ın güvencesiyle değişmeden korunmuştur (Hicr, 9); bütün insanlığa hitap ettiği için evrenseldir; fıtrata uygun ve öğüt almak için kolaylaştırılmıştır (Kamer, 17); akla, ilme ve düşünmeye değer verir; kendisinden önceki ilahî kitapların aslî mesajını doğrular (Mâide, 48); benzeri getirilemeyen bir mucizedir (Bakara, 23).
Gönderiliş amacı: İnsanlara doğru yolu göstermek, onlara rehberlik etmek (Bakara, 185; İsrâ, 9), inanç, ibadet ve ahlak esaslarını öğretmek, bireysel ve toplumsal hayatı düzenlemektir.
Ana konuları: İnanç (tevhit, melekler, kitaplar, peygamberler, ahiret, kader), ibadet (namaz, oruç, zekât, hac), ahlak (doğruluk, adalet, sabır, anne babaya iyilik), sosyal hayat/muamelat (aile, miras, ticaret, borç, ölçü-tartı, hukuk) ve kıssalar (geçmiş peygamber ve toplulukların ibret verici hayatı).
Kur’an parça parça indirilmiştir. Hikmetleri: Kolayca ezberlenip anlaşılması, hükümlerin uygulamaya kademeli yerleşmesi, olay ve sorulara zamanında cevap verilmesi ve Hz. Peygamber’in kalbinin güçlendirilmesidir (Furkân, 32; İsrâ, 106).
Hz. Peygamber dönemi: Ayetler hem ezberlenmiş (hafızlar) hem de vahiy kâtiplerine (Zeyd b. Sabit, Hz. Ali, Hz. Osman, Übey b. Ka’b vb.) yazdırılmıştır. Hz. Peygamber her ayetin hangi surede ve nerede yer alacağını bildirmiş, yazılanları kendisine okutarak kontrol etmiştir.
Hz. Ebubekir dönemi: Yemame Savaşı’nda birçok hafız şehit olunca Hz. Ömer’in önerisiyle Zeyd b. Sabit başkanlığındaki bir heyet ayetleri bir araya getirmiş, iki kapak arasında toplanan ilk yazılı nüshaya “mushaf” denmiştir.
Hz. Osman dönemi: İslam toprakları genişleyip okuyuş farkları anlaşmazlığa yol açma tehlikesi gösterince Zeyd b. Sabit başkanlığındaki heyet, Hz. Ebubekir’den kalan mushafı esas alarak nüshalar hazırlamış; bunlar önemli şehirlere gönderilmiştir. Böylece metin birliği sağlanmıştır.
Sünnet; Hz. Peygamber’in sözleri (kavlî), davranışları (fiilî) ve onayları (takrirî) demektir. Kur’an’ı açıklar (Nahl, 44), uygular ve örnek olur (Ahzâb, 21). Namazın kılınışı, zekâtın nisabı, haccın menasiki Kur’an’da genel hatlarıyla bildirilmiş, sünnetle ayrıntılandırılmıştır. İslam’ın iki temel kaynağı Kur’an ve sünnettir.
Kur’an’ı anlamak için tefsir (ayetlerin ayrıntılı açıklaması) ve meal (anlamın başka dile aktarılması) kullanılır; meal, Arapça asıl metnin yerini tutmaz. Kur’an düşünerek (Muhammed, 24) ve anlayarak okunmalı, emirleri yaşantıya aktarılmalıdır.
Okuma adabı: Okumaya başlarken kovulmuş şeytandan Allah’a sığınılır (Nahl, 98); okunurken sessizce dinlenir (A’râf, 204). Kur’an’ı baştan sona ezbere bilene hafız, baştan sona okumaya hatim denir.
Sureler iniş yerine göre Mekki (hicretten önce) ve Medeni (hicretten sonra) diye ayrılır. Mekki surelerde ağırlıklı olarak tevhit, ahiret, peygamberlik ve ahlak; Medeni surelerde toplumsal düzen, hukuk ve ibadet hükümleri öne çıkar.